 |
Útreikningur íslenskra skákstiga
Inngangur
Lýst er þeim reglum sem gilda um útreikning
íslenskra skákstiga. Sú útgáfa
sem hér er lýst hefur verið í
notkun frá 9. nóvember 1984 með
breytingum sem gerðar voru í janúar
2003. Í grundvallaratriðum er beitt þeim
aðferðum sem kenndar eru við Arpad E.
Elo. Eins og Elo hefur bent á þarf
hvert skáksamband að laga reglurnar að
sínum aðstæðum, sérstaklega
þar sem mikill styrkleikamunur er á
skákmönnum og mikið er um unga skákmenn
sem eru í örri framför. Þannig
þurfa reglur fyrir einstök skáksambönd
yfirleitt að vera flóknari en t.d. hjá
alþjóðasambandi skákmanna,
FIDE, þar sem styrkleikamunur er minni og
framfarirnar yfirleitt orðnar hægari.
Almenn atriði
Umsjón útreikninga
Stjórn Skáksambands Íslands
skipar sérstaka nefnd, skákstiganefnd,
sem sér um að reikna út íslensku
skákstigin. Allar upplýsingar um mót
sem reikna á til stiga verður að
senda skákstiganefndinni.
Hver sendir upplýsingar til skákstiganefndar?
Það er hlutverk mótsstjórans
að senda skákstiganefnd niðurstöður
móts ásamt öllum upplýsingum
sem nauðsynlegar eru fyrir stigaútreikningana.
Skákstiganefnd tekur einnig við upplýsingum
frá skákmönnum sjálfum
ef þær eru fullnægjandi. Áríðandi
er að skákstiganefnd berist allar nauðsynlegar
upplýsingar strax að móti loknu.
Kröfur um tímamörk
Öll mót sem tefld eru innanlands þar
sem hvor skákmaður hefur að minnsta
kosti 15 min til að ljúka skákinni
eru tekin til útreiknings.
Atskák: 15-60 mínútur Langar
skákir: lengri en 60 mínútur
Ótefldar skákir, t.d. þar sem
annar hvor aðilinn mætir ekki til leiks,
eru ekki reiknaðar til stiga.
Upplýsingar sem þarf að
senda um mót
Eftirtaldar upplýsingar þurfa
alltaf að fylgja mótstöflunni:
1. Kennitölur þátttakenda.
2. Upphafs- og lokadagur móts. Þessar
dagsetningar eru nauðsynlegar til að hægt
sé að reikna mótin í réttri
tímaröð.
3. Tímamörk skákanna verða
að fylgja svo mögulegt sé að
dæma um hvort mótið (eða hugsanlega
hluti þess) sé hæft til útreiknings.
4. Ótefldar skákir skulu vera merktar
sérstaklega því eins og áður
segir eru slíkar skákir ekki reiknaðar
til stiga.
5. Stig þátttakenda. Reynslan sýnir
að það er oft hjálplegt að
hafa stig þátttakenda þegar erfitt
er að ákvarða út frá
öðrum upplýsingum hver skákmaðurinn
er, t.d. ef kennitalan er röng.
Fyrstu stig skákmanna
Útreikningur á stigum skákmanns
hefjast með fyrsta mótinu sem hann mætir
3 eða fleiri andstæðingum sem hafa
stig fyrir mótið og nær 1 vinningi
gegn þeim. Stigin eru þó ekki
birt fyrr en skákmaðurinn hefur fengið
9 skákir reiknaðar.
Sem dæmi má taka að ef stigalaus
skákmaður tekur þátt í
skákmóti og keppir við 3 skákmenn
með stig og fær 1 vinning gegn þeim
þá fær hann þar með
sín fyrstu skákstig. Þau verða
þó ekki birt fyrr en hann hefur teflt
við að minnsta kosti 6 skákmenn með
stig til viðbótar.
Birting stiga á lista
Skákmenn birtast á skákstigalista
Skáksambands Íslands samkvæmt
eftirfarandi reglum:
1. Skákmenn verða að hafa teflt að
minnsta kosti 9 skákir sem reiknast til stiga.
2. Skákmenn verða að hafa að
minnsta kosti 1000 stig.
3. Skákmenn sem hafa teflt 16 eða færri
skákir hætta að birtast á
listanum ef 3 ár líða án
þess að þeir taki þátt
í skákmóti sem reiknast til
stiga.
4. Skákmenn sem hafa teflt fleiri en 16 skákir
hætta að birtast á listanum ef
8 ár líða án þess
að þeir taki þátt í
skákmóti sem reiknast til stiga.
Það skal tekið fram að skákmenn
missa aldrei stigin sín. Gömlu stigin
eru alltaf í fullu gildi. Falli skákmaður
t.d. af lista vegna þess að hann hefur
ekki tekið þátt í skákmóti
í 8 ár þá fær hann
aftur gömlu stigin sín ef hann byrjar
að tefla á nýjan leik.
Stigaútreikningarnir
Eftirfarandi tákn eru notuð í lýsingunni
hér á eftir:
| Rc
| Meðalstig andstæðinga.
|
| Ro
| Stig skákmanns fyrir mót.
|
| Rn
| Stig skákmanns eftir mót.
|
| W
| Vinningafjöldi sem viðkomandi fékk í mótinu
gegn andstæðingum með stig.
|
| K
| Margföldunarstuðull sem ákvarðast einkum af
reynslu og aldri skákmanns.
|
| P
| Vinningshlutfall 0.00-1.00.
|
| D(P)
| Stigamismunur, lesinn úr töflu 3 í viðauka.
|
Eftirtaldar tvær formúlur eru notaðar
við stigaútreikningana:
1. Rp = Rc + D(P)
2. Rn = Ro + K(W - We)
Útreikningarnir fara fram í 6 skrefum.
Í móti þar sem allir skákmenn
hafa 1000 stig eða meira og hafa teflt fleiri en
16 reiknaðar skákir er þó einungis
farið í gegnum 2 síðustu skrefin
í útreikningunum. Tekið skal fram
að niðurstöður útreikninga í
hverju skrefi gilda fyrir öll eftirfarandi skref.
Þannig eru til dæmis bónusstigin
úr skrefi 5 notuð þegar endanleg stig
eru reiknuð í skrefi 6.
1. Stigalausum skámönnum reiknuð forstig.
Forstigin eru reiknuð samkvæmt formúlu
1, það er sem frammistaðan ("performance")
í mótinu. Eins og fyrr er getið fær
skákmaður því aðeins stig
að hann tefli 3 eða fleiri skákir við
andstæðinga með stig og nái 1 vinningi.
2. Reiknuð stig þeirra sem höfðu
teflt 5-16 skákir fyrir mótið. Þessi
stig eru reiknuð sem frammistaðan í öllum
tefldum skákum samkvæmt formúlu
1. Ef skákmaður hafði minna en 1000 stig
fyrir mótið og teflir að minnsta kosti
5 skákir við andstæðinga með
stig þá er reiknuð út frammistaðan
í mótinu, Rp. Ef Rp er hærra en
forstigin þá eru forstigin hækkuð
í Rp. Hámarkshækkun forstiganna
er þó í 1000 stig. Á þennan
hátt er komið til móts við þá
sem af einhverjum orsökum fá mjög lág
stig í fyrstu mótunum sem þeir taka
þátt í. Að þessu loknu
eru stigin reiknuð á þann hátt
sem að ofan var lýst.
3. Reiknuð endanleg stig þeirra sem voru stigalausir
fyrir mótið með tilliti til breytinga
úr skrefum 1 og 2. Með þessu móti
er reynt að treysta betur grundvöll nýju
stiganna.
4. Forstig endurmetin hjá þeim sem teflt
höfðu fleiri en 16 skákir fyrir mótið
og hafa minna en 1000 stig. Hér er um nokkurs
konar aukabónus að ræða fyrir þá
stigalægstu. Nauðsynlegt er að tefla a.m.k.
5 skákir í mótinu gegn andstæðingum
með stig til að eiga kost á þessum
bónus.
Með þessari reglu er tryggt að skákmenn
ná a.m.k. 1000 stigum í fyrsta mótinu
sem þeir tefla af þeim styrkleika.
Reiknuð eru stig fyrir frammistöðuna í
mótinu samkvæmt formúlu 1. Ef Rp
er hærra en forstig skákmannsins, þá
eru forstigin sett jafnt og Rp. Hámarkshækkun
er þó í 1000 stig.
5. Bónusstig reiknuð hjá þeim
sem teflt höfðu fleiri en 16 reiknaðar
skákir fyrir mótið. Bónusstigin
eru reiknuð á sama hátt og í
skrefi 6 að öðru leyti en því
að stuðullinn K er hækkaður um 15.
Nauðsynlegt er að tefla að minnsta kosti
5 skákir í mótinu við andstæðinga
með stig til að eiga kost á bónusstigum.
Tafla 1 sýnir hvaða árangri þarf
að ná í 5-12 umferða mótum
til að hljóta bónusstig.
-
| Umferðir
| 5
| 6
| 7
| 8
| 9
| 10
| 11
| 12
|
| W - We
| 0,9
| 1,0
| 1,1
| 1,2
| 1,3
| 1,3
| 1,4
| 1,5
|
| Tafla 1. Bónusmörk
|
- 6. Reiknuð endanleg stig þeirra sem
teflt höfðu fleiri en 16 skákir
fyrir mótið og fengu ekki bónusstig.
Stigin hér eru reiknuð samkvæmt
formúlu 2 að öðru leyti en því
að sigurvegari mótsins getur ekki tapað
stigum.
We er ávallt reiknað skák fyrir
skák, en ekki út frá meðalstigum
andstæðinganna.
Stuðullinn K er ákvarðaður út
frá töflu 2. Hjá skákmönnum
20 ára og yngri er stuðullinn 35 fyrir
fyrstu 100 skákirnar, en 30 eftir það.
| Skákir
| 17-100
| 101-200
| 201-300
| > 300
|
| K
| 30
| 25
| 20
| 15
|
| Tafla 2. Stuðullinn K eftir
fjölda skáka
|
7. Ef skákmaður nær 2400 stiga
markinu þá er stuðullinn settur
10 (15 hjá 20 ára og yngri) og breytist
ekki eftir það, jafnvel þótt
stigin lækki aftur niður fyrir 2400.
Útreikningsdagsetningar
Þeir verða mánuði fyrr en
útreikningardagar FIDE, þ.e.: 1.mars,
1. júní, 1. september og 1. desember.
Almennur skilafrestur til skákstiganefndar
er strax að móti loknu, en í
síðasta lagi viku fyrir útreikning.
Þetta þýðir að skili
mótshaldarar inn mótum til stiganefndar
í tæka tíð geti stiganefnd
áframsent mótið til FIDE.
Sérákvæði varðandi
atskákútreikning
1. Skákmenn sem hafa teflt 16 eða færri
atskákir hætta að birtast á
listanum ef 1 ár líður án
þess að þeir taki þátt
í skákmóti sem reiknast til
atstiga.
2. Skákmenn sem hafa teflt fleiri en 16
atskákir hætta að birtast á
listanum ef 5 ár líða án
þess að þeir taki þátt
í skákmóti sem reiknast til
atstiga.
Ýmsar reglur
1. Tímamörk fyrir atskákstig
og skákstig fylgja ávallt reglum
FIDE. Það þýðir t.d.
að atskákir teljast 15-60 mínútna
skákir eins og getið er í reglum
FIDE um atskák (rapid chess).
2. Erlendur skákmaður (eða Íslendingur
sem kemur erlendis frá eftir langdvöl)
kemur inn á íslenska skákstigalistann
á FIDE stigum eða landstigum þess
lands sem hann er frá.
3. Sigurvergari móts tapar ekki stigum
(sbr útreikningsreglu 6). Þetta á
við um báða helminga móts
ef t.d. fyrri helmingurinn er atskák og
seinni langar eða fyrri hraðskák
og seinni atskák (heildarsigurvegari mótsins
telst vera sigurvegari, enginn annar). Ef einvígi
þarf til að skera úr um sigurvegara
þá telst sá sem vinnur einvígið
vera sigurvegari mótsins.
4. Einvígi til að skera úr um
sigurvegara móts telst vera sér
mót.
5. Bónus er reiknaður miðað
við báða hluta Íslandsmóts
skákfélaga og kemur til úthlutunar
eftir þann útreikning sem seinni
hlutinn er reiknaður.
6. Mót sem uppfylla skilyrði til útreiknings
og eru haldin af SÍ eða aðildarfélögum
þess skulu send til útreiknings,
nema sérstaklega sé tekið fram
fyrir mótið að slíkt eigi
ekki að gerast.
7. Skákstiganefnd SÍ sér
um (ef mótshaldrar treysta sér ekki
til) að mót sem berast henni til útreiknings
íslenskra lang-skákstiga og uppfylla
skilyrði til FIDE-stigaútreiknings,
séu send til FIDE til alþjóðlegs
stigaútreiknings.
Viðauki: Stigamismunur og væntanlegt
vinningshlutfall
| D(p)
| P
| D(p)
| P
| D(p)
| P
| D(p)
| P
| D(p)
| P
|
| Mism.
| L
| H
| Mism.
| L
| H
| Mism.
| L
| H
| Mism.
| L
| H
| Mism.
| L
| H
|
| 0-3
| .50
| .50
| 69-76
| .40
| .60
| 146-153
| .30
| .70
| 236-245
| .20
| .80
| 358-374
| .10
| .90
|
| 4-10
| .49
| .51
| 77-83
| .39
| .61
| 154-162
| .29
| .71
| 246-256
| .19
| .81
| 375-391
| .09
| .91
|
| 11-17
| .48
| .52
| 84-91
| .38
| .62
| 163-170
| .28
| .72
| 257-267
| .18
| .82
| 392-411
| .08
| .92
|
| 18-25
| .47
| .53
| 92-98
| .37
| .63
| 171-179
| .27
| .73
| 268-278
| .17
| .83
| 412-432
| .07
| .93
|
| 26-32
| .46
| .54
| 99-106
| .36
| .64
| 180-188
| .26
| .74
| 279-290
| .16
| .84
| 433-456
| .06
| .94
|
| 33-39
| .45
| .55
| 107-113
| .35
| .65
| 189-197
| .25
| .75
| 291-302
| .15
| .85
| 457-484
| .05
| .95
|
| 40-46
| .44
| .56
| 114-121
| .34
| .66
| 198-206
| .24
| .76
| 303-315
| .14
| .86
| 485-517
| .04
| .96
|
| 47-53
| .43
| .57
| 122-129
| .33
| .67
| 207-215
| .23
| .77
| 316-328
| .13
| .87
| 518-559
| .03
| .97
|
| 54-61
| .42
| .58
| 130-137
| .32
| .68
| 216-225
| .22
| .78
| 329-344
| .12
| .88
| 560-619
| .02
| .98
|
| 62-68
| .41
| .59
| 138-145
| .31
| .69
| 226-235
| .21
| .79
| 345-357
| .11
| .89
| 620-735
| .01
| .99
|
| Tafla 3. Stigamismunur
andstæðinga og vinningslíkur
|
Daði
Örn Jónsson (dadi@vks.is)
|