Skáksamband Íslands    
Útreikningur íslenskra skákstiga

Inngangur

Lýst er þeim reglum sem gilda um útreikning íslenskra skákstiga. Sú útgáfa sem hér er lýst hefur verið í notkun frá 9. nóvember 1984 með breytingum sem gerðar voru í janúar 2003. Í grundvallaratriðum er beitt þeim aðferðum sem kenndar eru við Arpad E. Elo. Eins og Elo hefur bent á þarf hvert skáksamband að laga reglurnar að sínum aðstæðum, sérstaklega þar sem mikill styrkleikamunur er á skákmönnum og mikið er um unga skákmenn sem eru í örri framför. Þannig þurfa reglur fyrir einstök skáksambönd yfirleitt að vera flóknari en t.d. hjá alþjóðasambandi skákmanna, FIDE, þar sem styrkleikamunur er minni og framfarirnar yfirleitt orðnar hægari.

Almenn atriði

Umsjón útreikninga

Stjórn Skáksambands Íslands skipar sérstaka nefnd, skákstiganefnd, sem sér um að reikna út íslensku skákstigin. Allar upplýsingar um mót sem reikna á til stiga verður að senda skákstiganefndinni.

Hver sendir upplýsingar til skákstiganefndar?
Það er hlutverk mótsstjórans að senda skákstiganefnd niðurstöður móts ásamt öllum upplýsingum sem nauðsynlegar eru fyrir stigaútreikningana. Skákstiganefnd tekur einnig við upplýsingum frá skákmönnum sjálfum ef þær eru fullnægjandi. Áríðandi er að skákstiganefnd berist allar nauðsynlegar upplýsingar strax að móti loknu.

Kröfur um tímamörk
Öll mót sem tefld eru innanlands þar sem hvor skákmaður hefur að minnsta kosti 15 min til að ljúka skákinni eru tekin til útreiknings.

Atskák: 15-60 mínútur Langar skákir: lengri en 60 mínútur
Ótefldar skákir, t.d. þar sem annar hvor aðilinn mætir ekki til leiks, eru ekki reiknaðar til stiga.

Upplýsingar sem þarf að senda um mót

Eftirtaldar upplýsingar þurfa alltaf að fylgja mótstöflunni:

1. Kennitölur þátttakenda.
2. Upphafs- og lokadagur móts. Þessar dagsetningar eru nauðsynlegar til að hægt sé að reikna mótin í réttri tímaröð.
3. Tímamörk skákanna verða að fylgja svo mögulegt sé að dæma um hvort mótið (eða hugsanlega hluti þess) sé hæft til útreiknings.
4. Ótefldar skákir skulu vera merktar sérstaklega því eins og áður segir eru slíkar skákir ekki reiknaðar til stiga.
5. Stig þátttakenda. Reynslan sýnir að það er oft hjálplegt að hafa stig þátttakenda þegar erfitt er að ákvarða út frá öðrum upplýsingum hver skákmaðurinn er, t.d. ef kennitalan er röng.

Fyrstu stig skákmanna

Útreikningur á stigum skákmanns hefjast með fyrsta mótinu sem hann mætir 3 eða fleiri andstæðingum sem hafa stig fyrir mótið og nær 1 vinningi gegn þeim. Stigin eru þó ekki birt fyrr en skákmaðurinn hefur fengið 9 skákir reiknaðar.

Sem dæmi má taka að ef stigalaus skákmaður tekur þátt í skákmóti og keppir við 3 skákmenn með stig og fær 1 vinning gegn þeim þá fær hann þar með sín fyrstu skákstig. Þau verða þó ekki birt fyrr en hann hefur teflt við að minnsta kosti 6 skákmenn með stig til viðbótar.

Birting stiga á lista
Skákmenn birtast á skákstigalista Skáksambands Íslands samkvæmt eftirfarandi reglum:

1. Skákmenn verða að hafa teflt að minnsta kosti 9 skákir sem reiknast til stiga.
2. Skákmenn verða að hafa að minnsta kosti 1000 stig.
3. Skákmenn sem hafa teflt 16 eða færri skákir hætta að birtast á listanum ef 3 ár líða án þess að þeir taki þátt í skákmóti sem reiknast til stiga.
4. Skákmenn sem hafa teflt fleiri en 16 skákir hætta að birtast á listanum ef 8 ár líða án þess að þeir taki þátt í skákmóti sem reiknast til stiga.

Það skal tekið fram að skákmenn missa aldrei stigin sín. Gömlu stigin eru alltaf í fullu gildi. Falli skákmaður t.d. af lista vegna þess að hann hefur ekki tekið þátt í skákmóti í 8 ár þá fær hann aftur gömlu stigin sín ef hann byrjar að tefla á nýjan leik.


Stigaútreikningarnir
Eftirfarandi tákn eru notuð í lýsingunni hér á eftir:

Rc Meðalstig andstæðinga.
Ro Stig skákmanns fyrir mót.
Rn Stig skákmanns eftir mót.
W Vinningafjöldi sem viðkomandi fékk í mótinu gegn andstæðingum með stig.
K Margföldunarstuðull sem ákvarðast einkum af reynslu og aldri skákmanns.
P Vinningshlutfall 0.00-1.00.
D(P) Stigamismunur, lesinn úr töflu 3 í viðauka.
Eftirtaldar tvær formúlur eru notaðar við stigaútreikningana:

1. Rp = Rc + D(P)
2. Rn = Ro + K(W - We)

Útreikningarnir fara fram í 6 skrefum. Í móti þar sem allir skákmenn hafa 1000 stig eða meira og hafa teflt fleiri en 16 reiknaðar skákir er þó einungis farið í gegnum 2 síðustu skrefin í útreikningunum. Tekið skal fram að niðurstöður útreikninga í hverju skrefi gilda fyrir öll eftirfarandi skref. Þannig eru til dæmis bónusstigin úr skrefi 5 notuð þegar endanleg stig eru reiknuð í skrefi 6.

1. Stigalausum skámönnum reiknuð forstig. Forstigin eru reiknuð samkvæmt formúlu 1, það er sem frammistaðan ("performance") í mótinu. Eins og fyrr er getið fær skákmaður því aðeins stig að hann tefli 3 eða fleiri skákir við andstæðinga með stig og nái 1 vinningi.

2. Reiknuð stig þeirra sem höfðu teflt 5-16 skákir fyrir mótið. Þessi stig eru reiknuð sem frammistaðan í öllum tefldum skákum samkvæmt formúlu 1. Ef skákmaður hafði minna en 1000 stig fyrir mótið og teflir að minnsta kosti 5 skákir við andstæðinga með stig þá er reiknuð út frammistaðan í mótinu, Rp. Ef Rp er hærra en forstigin þá eru forstigin hækkuð í Rp. Hámarkshækkun forstiganna er þó í 1000 stig. Á þennan hátt er komið til móts við þá sem af einhverjum orsökum fá mjög lág stig í fyrstu mótunum sem þeir taka þátt í. Að þessu loknu eru stigin reiknuð á þann hátt sem að ofan var lýst.

3. Reiknuð endanleg stig þeirra sem voru stigalausir fyrir mótið með tilliti til breytinga úr skrefum 1 og 2. Með þessu móti er reynt að treysta betur grundvöll nýju stiganna.

4. Forstig endurmetin hjá þeim sem teflt höfðu fleiri en 16 skákir fyrir mótið og hafa minna en 1000 stig. Hér er um nokkurs konar aukabónus að ræða fyrir þá stigalægstu. Nauðsynlegt er að tefla a.m.k. 5 skákir í mótinu gegn andstæðingum með stig til að eiga kost á þessum bónus.
Með þessari reglu er tryggt að skákmenn ná a.m.k. 1000 stigum í fyrsta mótinu sem þeir tefla af þeim styrkleika.
Reiknuð eru stig fyrir frammistöðuna í mótinu samkvæmt formúlu 1. Ef Rp er hærra en forstig skákmannsins, þá eru forstigin sett jafnt og Rp. Hámarkshækkun er þó í 1000 stig.

5. Bónusstig reiknuð hjá þeim sem teflt höfðu fleiri en 16 reiknaðar skákir fyrir mótið. Bónusstigin eru reiknuð á sama hátt og í skrefi 6 að öðru leyti en því að stuðullinn K er hækkaður um 15. Nauðsynlegt er að tefla að minnsta kosti 5 skákir í mótinu við andstæðinga með stig til að eiga kost á bónusstigum.
Tafla 1 sýnir hvaða árangri þarf að ná í 5-12 umferða mótum til að hljóta bónusstig.
  1.  
    Umferðir 5 6 7 8 9 10 11 12
    W - We 0,9 1,0 1,1 1,2 1,3 1,3 1,4 1,5
    Tafla 1. Bónusmörk

  2. 6. Reiknuð endanleg stig þeirra sem teflt höfðu fleiri en 16 skákir fyrir mótið og fengu ekki bónusstig. Stigin hér eru reiknuð samkvæmt formúlu 2 að öðru leyti en því að sigurvegari mótsins getur ekki tapað stigum.
    We er ávallt reiknað skák fyrir skák, en ekki út frá meðalstigum andstæðinganna.
    Stuðullinn K er ákvarðaður út frá töflu 2. Hjá skákmönnum 20 ára og yngri er stuðullinn 35 fyrir fyrstu 100 skákirnar, en 30 eftir það.

     
    Skákir 17-100 101-200 201-300 > 300
    K 30 25 20 15
    Tafla 2. Stuðullinn K eftir fjölda skáka

    7. Ef skákmaður nær 2400 stiga markinu þá er stuðullinn settur 10 (15 hjá 20 ára og yngri) og breytist ekki eftir það, jafnvel þótt stigin lækki aftur niður fyrir 2400.

    Útreikningsdagsetningar

    Þeir verða mánuði fyrr en útreikningardagar FIDE, þ.e.: 1.mars, 1. júní, 1. september og 1. desember.

    Almennur skilafrestur til skákstiganefndar er strax að móti loknu, en í síðasta lagi viku fyrir útreikning. Þetta þýðir að skili mótshaldarar inn mótum til stiganefndar í tæka tíð geti stiganefnd áframsent mótið til FIDE.

    Sérákvæði varðandi atskákútreikning

    1. Skákmenn sem hafa teflt 16 eða færri atskákir hætta að birtast á listanum ef 1 ár líður án þess að þeir taki þátt í skákmóti sem reiknast til atstiga.
    2. Skákmenn sem hafa teflt fleiri en 16 atskákir hætta að birtast á listanum ef 5 ár líða án þess að þeir taki þátt í skákmóti sem reiknast til atstiga.

    Ýmsar reglur

    1. Tímamörk fyrir atskákstig og skákstig fylgja ávallt reglum FIDE. Það þýðir t.d. að atskákir teljast 15-60 mínútna skákir eins og getið er í reglum FIDE um atskák (rapid chess).
    2. Erlendur skákmaður (eða Íslendingur sem kemur erlendis frá eftir langdvöl) kemur inn á íslenska skákstigalistann á FIDE stigum eða landstigum þess lands sem hann er frá.
    3. Sigurvergari móts tapar ekki stigum (sbr útreikningsreglu 6). Þetta á við um báða helminga móts ef t.d. fyrri helmingurinn er atskák og seinni langar eða fyrri hraðskák og seinni atskák (heildarsigurvegari mótsins telst vera sigurvegari, enginn annar). Ef einvígi þarf til að skera úr um sigurvegara þá telst sá sem vinnur einvígið vera sigurvegari mótsins.
    4. Einvígi til að skera úr um sigurvegara móts telst vera sér mót.
    5. Bónus er reiknaður miðað við báða hluta Íslandsmóts skákfélaga og kemur til úthlutunar eftir þann útreikning sem seinni hlutinn er reiknaður.
    6. Mót sem uppfylla skilyrði til útreiknings og eru haldin af SÍ eða aðildarfélögum þess skulu send til útreiknings, nema sérstaklega sé tekið fram fyrir mótið að slíkt eigi ekki að gerast.
    7. Skákstiganefnd SÍ sér um (ef mótshaldrar treysta sér ekki til) að mót sem berast henni til útreiknings íslenskra lang-skákstiga og uppfylla skilyrði til FIDE-stigaútreiknings, séu send til FIDE til alþjóðlegs stigaútreiknings.

    Viðauki: Stigamismunur og væntanlegt vinningshlutfall

 
D(p) P D(p) P D(p) P D(p) P D(p) P
Mism. L H Mism. L H Mism. L H Mism. L H Mism. L H
0-3 .50 .50 69-76 .40 .60 146-153 .30 .70 236-245 .20 .80 358-374 .10 .90
4-10 .49 .51 77-83 .39 .61 154-162 .29 .71 246-256 .19 .81 375-391 .09 .91
11-17 .48 .52 84-91 .38 .62 163-170 .28 .72 257-267 .18 .82 392-411 .08 .92
18-25 .47 .53 92-98 .37 .63 171-179 .27 .73 268-278 .17 .83 412-432 .07 .93
26-32 .46 .54 99-106 .36 .64 180-188 .26 .74 279-290 .16 .84 433-456 .06 .94
33-39 .45 .55 107-113 .35 .65 189-197 .25 .75 291-302 .15 .85 457-484 .05 .95
40-46 .44 .56 114-121 .34 .66 198-206 .24 .76 303-315 .14 .86 485-517 .04 .96
47-53 .43 .57 122-129 .33 .67 207-215 .23 .77 316-328 .13 .87 518-559 .03 .97
54-61 .42 .58 130-137 .32 .68 216-225 .22 .78 329-344 .12 .88 560-619 .02 .98
62-68 .41 .59 138-145 .31 .69 226-235 .21 .79 345-357 .11 .89 620-735 .01 .99
Tafla 3. Stigamismunur andstæðinga og vinningslíkur


Daði Örn Jónsson (dadi@vks.is)
   
 
Skáksamband Íslands :: Faxafen 12 :: 108 - Reykjavík :: s. 568-9141 :: fax: 568-9116 :: netfang: siks@simnet.is :: veffang: www.chess.is